پتروشیمی ایران زیر ذره‌بین؛ از اختلال تولید تا جهش قیمت جهانی صنعت پتروشیمی ایران یکی از مهم‌ترین صنایع صادرات‌محور کشور است. ظرفیت اسمی آن ۹۲ تا ۹۵ میلیون تن و تولید واقعی ۷۲ تا ۷۶ میلیون تن است که معادل نرخ بهره‌برداری ۷۸ تا ۸۲ درصدی محسوب می‌شود. با میانگین قیمت صادراتی ۴۲۰ دلار و صادرات ۴۵ تا ۵۰ میلیون تن، ارزش فروش خارجی صنعت حدود ۱۹ تا ۲۱ میلیارد دلار برآورد می‌شود. در بازار سرمایه نیز بیش از ۳۵ شرکت پتروشیمی با مجموع ارزش بازار حدود ۷۵۰ تا ۸۵۰ هزار میلیارد تومان فعال‌اند. 🔸*تمرکز جغرافیایی ظرفیت تولید* ساختار صنعت بسیار متمرکز است؛ حدود ۶۵ تا ۷۰ میلیون تن ظرفیت تولید در دو هاب عسلویه و ماهشهر قرار دارد که معادل ۸۰ تا ۸۵ درصد ظرفیت کل صنعت است. عسلویه حدود ۴۵ میلیون تن و ماهشهر حدود ۲۵ میلیون تن ظرفیت دارند و بیش از ۵۰ مجتمع پتروشیمی در این دو منطقه فعال‌اند؛ بنابراین هر اختلال در زیرساخت انرژی این مناطق می‌تواند بخش بزرگی از تولید صنعت را متوقف کند. 🔸*وابستگی به زیرساخت یوتیلیتی* در عسلویه یوتیلیتی مجتمع‌ها عمدتاً توسط مبین انرژی و دماوند انرژی تأمین می‌شود و ظرفیت ۴۰ تا ۴۵ میلیون تن را پوشش می‌دهد. مجتمع‌هایی مانند زاگرس (۳.۳ میلیون تن متانول)، پارس (۴ میلیون تن الفینی)، آریاساسول (۱.۷ میلیون تن پلیمر) و پردیس (۳.۳ میلیون تن اوره) به این زیرساخت وابسته‌اند و کاهش ۵۰ درصدی یوتیلیتی می‌تواند بیش از ۲۰ میلیون تن ظرفیت تولید را از مدار خارج کند. در ماهشهر نیز یوتیلیتی عمدتاً توسط فجر انرژی خلیج فارس تأمین می‌شود و مجتمع‌هایی با ظرفیت حدود ۲۵ میلیون تن را پوشش می‌دهد؛ شرکت‌هایی مانند مارون (۳ میلیون تن)، بندر امام (۵ میلیون تن)، بوعلی سینا (۱.۷ میلیون تن) و امیرکبیر (۱.۵ میلیون تن) در این منطقه قرار دارند و توقف یک‌ماهه یوتیلیتی می‌تواند حدود ۲ میلیون تن تولید را کاهش دهد. 🔸*جایگاه ایران در بازار جهانی متانول* ظرفیت تولید متانول ایران حدود ۱۵ تا ۱۶ میلیون تن و تولید واقعی آن ۱۰ تا ۱۲ میلیون تن است که از این مقدار ۸ تا ۹ میلیون تن صادر می‌شود. ایران حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد تجارت جهانی متانول را در اختیار دارد. توقف مجتمع‌هایی مانند زاگرس، کیمیا پارس و فن‌آوران می‌تواند ۵ تا ۶ میلیون تن از تولید را تحت تأثیر قرار دهد که معادل ۱۲ تا ۱۵ درصد تجارت جهانی است. 🔸*واکنش بازار جهانی* حجم تجارت جهانی متانول حدود ۸۵ تا ۹۰ میلیون تن است و کاهش عرضه چند میلیون تنی می‌تواند قیمت‌ها را به سرعت افزایش دهد. در چنین شرایطی قیمت متانول که پیش‌تر ۲۸۰ تا ۳۲۰ دلار بود می‌تواند به محدوده ۴۲۰ تا ۴۶۰ دلار برسد و ثبت قیمت ۴۵۸ دلار نشان‌دهنده حساسیت بازار جهانی به کاهش عرضه ایران است. 🔸*ساختار هزینه تولید متانول* برای تولید هر تن متانول حدود ۲۸ تا ۳۰ میلیون بی‌تی‌یو گاز مصرف می‌شود. با فرض قیمت گاز ۵ تا ۶ دلار، هزینه خوراک حدود ۱۴۰ تا ۱۶۰ دلار خواهد بود و با احتساب هزینه‌های عملیاتی، هزینه نهایی تولید در ایران حدود ۱۷۰ تا ۲۰۰ دلار در هر تن است. 🔸*اثر افزایش قیمت متانول بر سود شرکت‌ها* با قیمت ۴۵۸ دلار و هزینه تولید متوسط ۱۸۵ دلار، سود ناخالص هر تن متانول حدود ۲۷۳ دلار خواهد بود. پتروشیمی زاگرس با ظرفیت ۳.۳ میلیون تن و بهره‌برداری ۸۵ درصدی حدود ۲.۸ میلیون تن تولید دارد که می‌تواند سالانه حدود ۷۶۰ میلیون دلار سود ناخالص ایجاد کند؛ رقمی که نسبت به قیمت ۳۰۰ دلاری متانول حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد افزایش سودآوری را نشان می‌دهد. 🔸*اثر قیمت سایر محصولات* ظرفیت تولید اوره ایران حدود ۲۱ تا ۲۲ میلیون تن است و افزایش قیمت آن از ۲۵۰ به ۳۲۰ دلار می‌تواند حدود ۱.۲ میلیارد دلار به ارزش صادرات اضافه کند. در بخش پلیمرها نیز با ظرفیت ۹ تا ۱۰ میلیون تن، افزایش ۱۰۰ دلار در هر تن می‌تواند حدود ۹۰۰ میلیون دلار درآمد ارزی بیشتری ایجاد کند. 🔸*اثر افزایش سود بر نسبت PE صنعت* سود خالص شرکت‌های پتروشیمی بورسی طی سال‌های اخیر حدود ۸۵ تا ۱۰۰ هزار میلیارد تومان بوده است. در صورت رشد ۲۰ تا ۳۰ درصدی سودآوری، سود صنعت می‌تواند به ۱۱۰ تا ۱۳۰ هزار میلیارد تومان برسد. با فرض ارزش بازار حدود ۸۰۰ هزار میلیارد تومان، نسبت PE صنعت از حدود ۸ واحد به محدوده ۶ تا ۷ واحد کاهش خواهد یافت. 🔸*نتیجه گیری* تمرکز ۸۰ تا ۸۵ درصد ظرفیت صنعت پتروشیمی در عسلویه و ماهشهر باعث شده اختلال در زیرساخت‌های این مناطق بتواند ۵۰ تا ۶۰ میلیون تن ظرفیت تولید را تحت تأثیر قرار دهد. کاهش عرضه جهانی در چنین شرایطی می‌تواند قیمت محصولاتی مانند متانول، اوره و پلیمرها را افزایش داده و در نهایت به رشد سودآوری شرکت‌های پتروشیمی و بهبود نسبت‌های ارزش‌گذاری در بازار سرمایه منجر شود.
